ധന്വന്തരി

ഔഷധവിജ്ഞാനത്തിന്റെ ദേവത, ദേവകളുടെ വൈദ്യൻ

ഔഷധവിജ്ഞാനത്തെയും പ്രയോഗത്തെയും രണ്ടായി വിഭജിച്ച പ്രാചീന വൈദ്യപ്രതിഭയായിരുന്നു ശ്രീ ധന്വന്തരി(ദേവനാഗരി: धन्वंतरी; ഇംഗ്ലീഷ്: Dhanwantari). പ്രമാണം, പ്രത്യക്ഷം, അനുമാനം, ഉപമാനം, ആപ്‌തോപദേശം എന്നിവയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ആയുസിന്റെ വേദമായ ആയുർവേദത്തെ ഒരു ശാസ്‌ത്രമായി ധന്വന്തരി പരിപോഷിപ്പിച്ചു. ആയുർവേദത്തെ എട്ടുഭാഗങ്ങളായി (അഷ്‌ടാംഗങ്ങൾ) വിഭജിച്ചു. ഹൈന്ദവർ ഭഗവാൻ മഹാവിഷ്‌ണുവിന്റെ അവതാരമായി കണക്കാക്കുന്ന ധന്വന്തരിയെ, വേദങ്ങളും പുരാണങ്ങളും ആയൂർവേദത്തിന്റെ നാഥനായി വർണ്ണിക്കുന്നു. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം ഔഷധത്തിന്റെയും ആരോഗ്യത്തിന്റെയും ദേവനാണ് ധന്വന്തരി. അതിനാൽ രോഗികളും ആതുരസുശ്രൂഷകരും ഒരുപോലെ ആരാധിക്കുന്ന ഭഗവാനാണ് ധന്വന്തരി. ഇതാണ് മരുന്നും മന്ത്രവും എന്ന ചൊല്ലിന് ആധാരം. പാലാഴി മഥനവേളയിൽ അമരത്വം പ്രദാനം ചെയ്യുന്ന അമൃതകുംഭവുമായി ധന്വന്തരി അവതരിച്ചു എന്ന് ഭാഗവതം പറയുന്നു. പൊതുവേ ചതുർബാഹു രൂപത്തിലാണ് പൂജിക്കുന്നത്. കർക്കിടക മാസത്തിൽ ആയൂർവേദചികിത്സ ആരംഭിക്കുന്നതിനു മുൻപ് ധന്വന്തരിയുടെ അനുഗ്രഹത്തിനായി പ്രാർത്ഥിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനം വൈദ്യന്മാർക്ക് ഇടയിലുണ്ടായിരുന്നു. ധന്വന്തരിയെ ആരാധിച്ചാൽ രോഗങ്ങൾ അകന്ന് ആരോഗ്യവും ആയുസും സിദ്ധിക്കും എന്നാണ് ഹൈന്ദവവിശ്വാസം.

ധന്വന്തരി
Godofayurveda.jpg
ദേവനാഗിരിधन्वंतरी
സർവരോഗനാശകനും മഹാവിഷ്‌ണു അവതാരവുമായ ധന്വന്തരിയെ ആയുർ‌വേദത്തിന്റെ ദൈവമായി ഹൈന്ദവർ കണക്കാക്കുന്നു

ഔപധേനവൻ, ഔരദ്രൻ, പൗഷ്‌കലാവതൻ, കരവീര്യൻ, ഗോപുര രക്ഷിതൻ, വൈതരണൻ, ഭോജൻ, നിമി, കങ്കായണൻ, ഗാർഗ്യൻ, ഗാലവൻ എന്നിവർ ധന്വന്തരിയുടെ ശിഷ്യരായിരുന്നു.

വിവിധതരം ശസ്‌ത്രക്രിയകളെപ്പറ്റിയും ധന്വന്തരിക്ക്‌ അറിവുണ്ടായിരുന്നു. ഒട്ടേറെ ശസ്‌ത്രക്രിയോപകരണങ്ങൾ അദ്ദേഹം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു എന്നും കരുതുന്നു. മൂർച്ചയുള്ള 20 തരവും അല്ലാത്ത 101 തരവും ശസ്‌ത്രക്രിയോപകരണങ്ങൾ ധന്വന്തരി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതായി സുശ്രുതസംഹിതയിൽ നിന്ന്‌ മനസ്സിലാക്കാം.

സ്‌കന്ദ-ഗരുഡ-മാർക്കണ്ഡേയ പുരാണങ്ങളനുസരിച്ച്‌ ത്രേതായുഗത്തിലാണ്‌ ധന്വന്തരി ജീവിച്ചിരുന്നത്‌. എന്നാൽ, വിക്രമാദിത്യസദസ്സിലെ നവരത്‌നങ്ങളിലൊരാളായിരുന്നു ധന്വന്തരിയെന്നാണ്‌ പൊതുവെ കരുതപ്പെടുന്നത്‌.

ക്രി.വ. നാലാം ശതകത്തിന്റെ അവസാനമോ അഞ്ചാം ശതകത്തിന്റെ തുടക്കത്തിലോ ജീവിച്ചിരുന്ന ദിവോദാസ ധന്വന്തരിയാണ്‌ പിൽക്കാലത്ത്‌ ധന്വന്തരിയെന്ന പേരിൽ പ്രശസ്‌തയാർജ്ജിച്ചതെന്നു കരുതുന്നു.

ധന്വന്തരി നിഘണ്ടു, ചികിത്സാദർശനം, ചികിത്സാകൗമുദി, ചികിത്സാ സാരസംഗ്രഹം, യോഗചിന്താമണി തുടങ്ങി പന്ത്രണ്ടോളം ഗ്രന്ഥങ്ങൾ ധന്വന്തരിയുടേതായി അറിയപ്പെടുന്നു.

ധന്വന്തരീ സ്തുതിതിരുത്തുക

ശ്രീ ധന്വന്തരീ ധ്യാനംതിരുത്തുക

ശംഖം ചക്രം ജളൂകം ദധത മമൃതകുംഭം ച ദോർഭിശ്ചതുർഭി:

സൂക്ഷ്മസ്വച്ഛാതിഹൃദ്യാം ശുകപരിവിലസൻമൗലിമംഭോജനേത്രം

കാളാംഭോദോജ്വലാഭം കടിതടവിലസത് ചാരു പീതാംബരാഢ്യം

വന്ദേ ധന്വന്തരിം തം നിഖിലഗദവന പ്രൗഢദാവാഗ്നിലീലം

ധന്വന്തരീ മന്ത്രംതിരുത്തുക

ഓം നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ ധന്വന്തരേ

അമൃതകലശ ഹസ്തായ സർവാമയ വിനാശനായ

ത്രൈലോക്യനാഥായ മഹാവിഷ്ണവേ നമഃ

ധന്വന്തരീ ധ്യാനംതിരുത്തുക

ഓം നമാമി ധന്വന്തരിം ആദിദേവം

സുരാസുരൈഃ വന്ദിത പാദപത്മം

ലോകേ ജരാരുഗ്ഭയ മൃത്യുനാശം

ദാതാരമീശം വിവിധൗഷധീനാം


മറ്റൊരു സ്തുതി ഇപ്രകാരമാണ്

"ധന്വന്തരീ മഹം വന്ദേ

വിഷ്ണുരൂപം ജനാർദ്ദനം

യസ്യ കാരുണ്യ ഭാവേന

രോഗമുക്താ ഭവേഞ്ജനാ"

ധന്വന്തരീ ഗായത്രിതിരുത്തുക

ഓം ആദിവൈദ്യായ വിദ്മഹേ

ആരോഗ്യ അനുഗ്രഹ ധീമഹീ

തന്നോ ധന്വന്തരി പ്രചോദയാത് "



കേരളത്തിലെ ധന്വന്തരി ക്ഷേത്രങ്ങൾതിരുത്തുക

കേരളത്തിൽ പലയിടത്തും ധന്വന്തരി ക്ഷേത്രങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു. ഇത് അതാതു പ്രദേശത്തെ ആയുർവേദ പാരമ്പര്യവുമായി ബന്ധപെട്ടു കിടക്കുന്നു. ചില ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഉപദേവനായും ധന്വന്തരിയെ കാണാം. കൂടാതെ പല മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രങ്ങളിലും അമൃതകലശം ധരിച്ച പ്രതിഷ്ഠ കാണാം. ഇതും ധന്വന്തരി ഭാവം തന്നെ. പല ക്ഷേത്രങ്ങളിലും മഹാവിഷ്ണു അഥവാ ശ്രീകൃഷ്ണനെ ധന്വന്തരിയായി സങ്കൽപ്പിച്ചു പൂജകൾ നടത്താറുണ്ട്. ധന്വന്തരിയെയും ശിവനെയും ഭദ്രകാളിയേയും ഒരുപോലെ ആരാധിക്കുന്നത് രോഗശമനത്തിനും ദീർഘായുസിനും പകർച്ചവ്യാധിശാന്തിക്കും ഏറ്റവും നല്ലതാണ് എന്നാണ് ഹൈന്ദവ വിശ്വാസം. മരുന്നുകൾ കഴിക്കുമ്പോൾ അവ ധന്വന്തരിയെ പ്രാർഥിച്ചു കൊണ്ട് പ്രസാദമാക്കി സേവിച്ചാൽ വേഗത്തിൽ രോഗമുക്തി നേടും എന്നും ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു.

ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ തണ്ണീർമുക്കത്തുള്ള "മരുത്തോർവട്ടം ധന്വന്തരിക്ഷേത്രം" പ്രശസ്തമാണ്. ഇവിടത്തെ മുക്കുടി നിവേദ്യവും താൾക്കറിയും രോഗശമനത്തിന് പ്രസിദ്ധമാണ്. മരുത്തോർവട്ടത്തും വൈക്കം മഹാദേവർ ക്ഷേത്രത്തിലും ഒരുമിച്ചു ദർശനം നടത്തുന്നത് രോഗനാശത്തിനും ആയുസിനും ഉത്തമം ആണെന്ന് വിശ്വാസമുണ്ട്. ഇവിടുത്തെ സന്താണാഗോപാലം കഥകളി വഴിപാട് സന്താന സൗഭാഗ്യത്തിന് ഉത്തമമാണെന്ന് വിശ്വാസമുണ്ട്. ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന ധന്വന്തരി ക്ഷേത്രമാണ് "മണ്ണഞ്ചേരി കണക്കൂർ ശ്രീധന്വന്തരി ക്ഷേത്രം" പരശുരാമനാൽ നിർമിതമായ ഈ ക്ഷേത്രം വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ധന്വന്തരിക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഇടംകയ്യിൽ ആണ് അമൃതകുംഭം എന്നാൽ കണക്കൂർ ശ്രീധന്വന്തരി ക്ഷേത്രത്തിലെ ധന്വന്തരി മൂർത്തിയുടെ വലംകയ്യിൽ ആണ് അമൃതകുംഭം ഇരിക്കുന്നത്. മാവേലിക്കരയിലേ പ്രായിക്കര ക്ഷേത്രത്തിലും ചതുർബാഹുവായ ധന്വന്തരീമൂർത്തിയെ ആരാധിക്കുന്നു[1].

തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ പ്രസിദ്ധമായ നെല്ലുവായ ക്ഷേത്രം പ്രസിദ്ധമാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ധന്വന്തരി ക്ഷേത്രമാണ് ഇത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിനു അഭിമുഖമായാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രതിഷ്ഠ എന്നാണ് സങ്കല്പം. സ്വർഗ്ഗവാതിൽ ഏകാദശിയാണ് പ്രധാന ഉത്സവം. പെരിങ്ങാവ് തൃശ്ശൂരിലെ മറ്റൊരു പ്രസിദ്ധ ക്ഷേത്രമാണ്, മനക്കലപ്പടി, ആനയ്ക്കൽ താനിയത്തുകുന്ന് എന്നീ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ധന്വന്തരിയെ ആരാധിച്ചു വരുന്നു.

ആയുർവേദത്തിന്റെ ഈറ്റില്ലമായ മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ കോട്ടക്കലുള്ള ധന്വന്തരീ ക്ഷേത്രം പ്രസിദ്ധമാണ്. മലപ്പുറത്തെ പുലാമന്തോളിലുള്ള ശ്രീ രുദ്ര ധന്വന്തരി ക്ഷേത്രം ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ആയുർവേദ പാരമ്പര്യം വിളിച്ചോതുന്നു്. അങ്ങാടിപ്പുറം ആൽക്കൽമന്ന ശ്രീധന്വന്തരി ക്ഷേത്രമാണ് മറ്റൊന്ന്.

എറണാകുളം ജില്ലയിലെ പെരുമ്പാവൂരിനടുത്ത് തോട്ടുവാ എന്ന ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയുന്ന ക്ഷേത്രമാണ് "തോട്ടുവ ശ്രീ ധന്വന്തരിമൂർത്തിക്ഷേത്രം". ആറടി ഉയരത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠ. ചതുർബാഹുവായ ഭഗവാന്റെ കൈകളിൽ ശംഖ്, ചക്രം, അട്ട, അമൃതകുംഭം എന്നിവയാണ്. തോട്ടുവ ക്ഷേത്രത്തോട് ചേർന്ന് കിഴക്കോട്ട് ഒഴുകുന്ന തോടിന് ഔഷധശക്തി ഉള്ളതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ തോട്ടിൽ കുളിച്ചു ധന്വന്തരിയെ തൊഴുന്നത് രോഗശാന്തിക്ക് ഉത്തമം എന്നാണ് വിശ്വാസം. എറണാകുളത്തെ പള്ളുരുത്തിയിലും ധന്വന്തരിക്ക് ക്ഷേത്രമുണ്ട്. ഗൗഡ സാരസ്വത ബ്രാഹ്മണരുടെ ക്ഷേത്രമാണിത്.

എറണാകുളം ജില്ലയിലെ കൂത്താട്ടുകുളത്തുള്ള ശ്രീധരീയം നെല്യക്കാട്ട് ഭഗവതീ (ഔഷധേശ്വരീ) ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവനായി ധന്വന്തരി കുടികൊള്ളുന്നു. ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ കർക്കിടകമാസത്തിലെ ഔഷധസേവ ധാരാളം ഭക്തർ പങ്കെടുക്കുന്ന ഒരു വഴിപാടാണ്.

കോട്ടയത്തെ തിരുവഞ്ചൂരിനടുത്ത് പാറമ്പുഴക്കരയിലെ വൈകുണ്ഠപുരം ധന്വന്തരി ക്ഷേത്രം പ്രസിദ്ധമാണ്. കോട്ടയം ജില്ലയിലെ ചങ്ങനാശേരിയിലും "ശ്രീ വാസുദേവപുരം ധന്വന്തരീ ക്ഷേത്രം" എന്ന പേരിലും ധന്വന്തരിക്ക് ക്ഷേത്രമുണ്ട്. വൈക്കം കുലശേഖരമംഗലം തേവലക്കാട് ശ്രീധന്വന്തരി ക്ഷേത്രം എന്ന ക്ഷേത്രവുമുണ്ട്.

[2]

കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ ചേളന്നൂർ അമ്പലത്തുകുളങ്ങര പ്രദേശത്ത് കോരായി ശ്രീ ധന്വന്തരി ക്ഷേത്രം ധന്വന്തരി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്. ധന്വന്തരി പൂജ, സർവ്വരോഗ നിവാരണ പുഷ്പഞലി തുടങ്ങിയവ ഇവിടുത്തെ വഴിപാടുകളാണ്.

കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ചിറക്കലിലും, പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഇലന്തൂരിലെ പരിയാരത്തും ധന്വന്തരിയുടെ പേരിൽ ക്ഷേത്രമുണ്ട്.

പാലക്കാട്‌ ജില്ലയിൽ വെള്ളിനേഴി പഞ്ചായത്തിൽ അടക്കാപുത്തൂർ എന്ന പ്രദേശത്ത് ശേഖരപുരം ധന്വന്തരി ക്ഷേത്രം എന്നൊരു ക്ഷേത്രം ധന്വന്തരിയുടെ പേരിലുണ്ട്.

പരവൂർ ഭൂതക്കുളം ശ്രീ മുരാരി ധന്വന്തരി ക്ഷേത്രം കൊല്ലം ജില്ലയിലെ ഏക ധന്വന്തരി ക്ഷേത്രമാണ്.

പത്തനംതിട്ടയിൽ എലന്തൂർ ധന്വന്തരി ക്ഷേത്രം എന്നുമൊരു ധന്വന്തരിക്ഷേത്രം കാണാം.

കോയമ്പത്തൂരിലെ രാമനാഥപുരത്ത് ആര്യവൈദ്യഫാർമസി അങ്കണത്തിൽ ധന്വന്തരി ക്ഷേത്രമുണ്ട്. 1977 ഏപ്രിൽ 25-ന് മേടമാസത്തിലെ പുണർതം നക്ഷത്രത്തിൽ ധന്വന്തരീ ഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠാകർമ്മം നിർവ്വഹിച്ചു. ആര്യവൈദ്യഫാർമസി നടത്തിപ്പോരുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ കേരളീയ രീതിയിലാണ് പൂജകൾ നടത്തിപ്പോരുന്നത്.

തമിഴ്‌നാട്ടിലെ ശ്രീരംഗം രംഗനാഥസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിന്റെ അങ്കണത്തിൽ ധന്വന്തരീപ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ സ്ഥാപിച്ചതെന്നു കരുതപ്പെടുന്ന ഒരു ശിലാഫലകമുണ്ട്. അക്കാലത്തെ പ്രമുഖ ആയൂർവേദ ഭിഷഗ്വരനായ ഗരുഡവാഹനൻ ഭട്ടരാണ് ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിൽ ധന്വന്തരീ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ ധന്വന്തരിയുടെ പ്രസാദമായി ഔഷധസസ്യങ്ങളാണ് നൽകാറുള്ളത്.

അവലംബംതിരുത്തുക

  1. http://sreedhanwantharitemple.com/index.html
  2. http://www.aanakkaldhanwantharitemple.com/pages/home.html

പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾതിരുത്തുക

"https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=ധന്വന്തരി&oldid=3805392" എന്ന താളിൽനിന്ന് ശേഖരിച്ചത്