ഖജുരാഹോ ക്ഷേത്രസമുച്ചയങ്ങൾ

മദ്ധ്യപ്രദേശിലെ ചത്തർപുർ ജില്ലയിൽ ഝാൻസിക്ക് 175 കിലോമീറ്റർ തെക്കുകിഴക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന, പുരാതനമായ ഹിന്ദു- ജൈന ക്ഷേത്രങ്ങളാണ് ഖജുരാഹോ ക്ഷേത്രസമുച്ചയങ്ങൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. വാരണാസിക്കു പടിഞ്ഞാറും ഗംഗയ്ക്കു തെക്കുമായി കിടക്കുന്ന ബുന്ദേൽഖണ്ഡ് വനത്തിനു നടുവിലാണ് ഖജുരാഹോ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. യുനെസ്കോ ലോക പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രസമുച്ചയങ്ങളെ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഖജുരാഹോ ക്ഷേത്രസമുച്ചയങ്ങൾ. നഗര ശൈലിയിലുള്ള വാസ്തുവിദ്യകൊണ്ടും രതിശിൽപ്പങ്ങൾ കൊണ്ടും പ്രസസ്തമാണ് ഇവിടുത്തെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ.[2][3]

ഖജുരാഹോ ക്ഷേത്രസമുച്ചയങ്ങൾ
Khajuraho Group of Monuments
खजुराहो स्मारक समूह
Kandariya mahadev.jpg
യുനെസ്കോ ലോക പൈതൃക സ്ഥാനം
സ്ഥാനംഇന്ത്യ Edit this on Wikidata
IncludesAdinatha temple, Brahma Temple, Chaturbhuj Temple, Chausath Yogini temple, Colossal statue of Shri Hanuman, Ghantai temple, Javari Temple, Khajuraho Protected Temple Area, Khajuraho chopra tank, Lalguan Mahadeva temple, Parshvanatha Temple, Shantinatha temple, Vamana Temple, ദുലാദേവ ക്ഷേത്രം Edit this on Wikidata
മാനദണ്ഡംi, iii[1]
അവലംബം240
നിർദ്ദേശാങ്കം24°51′N 79°56′E / 24.85°N 79.93°E / 24.85; 79.93Coordinates: 24°51′N 79°56′E / 24.85°N 79.93°E / 24.85; 79.93
രേഖപ്പെടുത്തിയത്1986 (10th വിഭാഗം)
വെബ്സൈറ്റ്whc.unesco.org/en/list/240/
ഖജുരാഹോ ക്ഷേത്രസമുച്ചയങ്ങൾ is located in India
ഖജുരാഹോ ക്ഷേത്രസമുച്ചയങ്ങൾ
Location in Madhya Pradesh state of India
ഖജുരാഹോ ക്ഷേത്രസമുച്ചയങ്ങൾ is located in Madhya Pradesh
ഖജുരാഹോ ക്ഷേത്രസമുച്ചയങ്ങൾ
ഖജുരാഹോ ക്ഷേത്രസമുച്ചയങ്ങൾ (Madhya Pradesh)

സി.ഇ. 950 നും 1050 നും ഇടയിൽ ചന്ദേല രാജവംശത്തിലെ രാജാക്കന്മാരാണ്‌ ഖജുരാഹോയിലെ മിക്ക ക്ഷേത്രങ്ങളും പണികഴിപ്പിച്ചത്. ന്ദ്രവർമ്മനെന്ന ചന്ദേല രാജാവാണ് ഇതിന്റെ നിർമ്മിതിക്ക് പിന്നിൽ.[4] പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഇവിടെ 20 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററിലായി വ്യാപിച്ചുകിടന്നിരുന്ന 85 ക്ഷേത്രങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നതായി ചരിത്രരേഖകൾ പറയുന്നു. അതിൽ ആറുചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററിലായി 20 ക്ഷേത്രങ്ങൾ മാത്രമേ ഇന്ന് അവശേഷിക്കുന്നുള്ളൂ.

ഏഴുനൂറ്റാണ്ടുകളോളം വനത്തിനുള്ളിൽ വിസ്മൃതിയിൽകിടന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളെ 1838 ൽ ബ്രിട്ടീഷ് ഇഞ്ചിനീയർ ആയിരുന്ന ടി.എസ്. ബുര്ട്ട് ആണ് പുറംലോകത്തിനു പരിചയപ്പെടുത്തിയത്.

ക്ഷേത്രങ്ങളും കാലവുംതിരുത്തുക

തുടർച്ച ആധുനിക ക്ഷേത്ര നാമം മതം ദേവൻ/ദേവി പൂർത്തീകരിച്ചത്
(CE)[5][6]
ചിത്രം
1 ചൗസത് യോഗിണി Hinduism ദേവി, 64 യോഗിണികൾ 885  
2 ബ്രഹ്മ Hinduism വിഷ്ണു 925
3 ലാൽഗൺ മഹാദേവ Hinduism ശിവൻ 900  
4 മതങ്കേശ്വർ Hinduism ശിവൻ 1000  
5 വരാഹ ഹിന്ദു വിഷ്ണു 950  
6 ലക്ഷ്മണ Hinduism വൈകുണ്ഡ വിഷ്ണു 939  
7 പർശ്വാനത ജൈന പാർശ്വാനതൻ 954  
8 വിശ്വാനത Hinduism ശിവൻ 999  
9 ദേവി ജഗദംബി Hinduism ദേവി പാർവ്വതി 1023  
10 ചിത്രഗുപ്ത Hinduism സൂര്യൻ, ചിത്രഗുപ്തൻ 1023  
11 ഖാണ്ടരീയ മഹാദേവ (ഏറ്റവും വലിയ ക്ഷേത്രം) Hinduism ശിവൻ 1029  
12 വാമന Hinduism വാമനൻ 1062  
13 ആദിനാഥ ജൈനക്ഷേത്രം Jainism ആദിനാഥൻ 1027  
14 ജാവേരി Hinduism വിഷ്ണു 1090  
15 ചതുർഭുജ Hinduism വിഷ്ണു 1110  
16 ദുലദേവ Hinduism ശിവൻ 1125  
17 ഖണ്ടായ് Jainism ആദിനാഥൻ 960  
18 വിഷ്ണു-ഗരഡൻ Hinduism വിഷ്ണു 1000
19 ഗണേശ Hinduism ശിവൻ 1000
20 ഹനുമാൻ Hinduism ഹനുമാൻ 922[7]  
21 മഹിഷാസുരമർദ്ദിനി Hinduism മഹിഷാസുരമർദ്ദിനി 995  
22 ശാന്തിനാഥ ക്ഷേത്രം Jainism ശാന്തിനാഥൻ 1027  

ചിത്രശാലതിരുത്തുക

അവലംബംതിരുത്തുക

  1. http://whc.unesco.org/en/list/240.
  2. http://whc.unesco.org/en/list/240
  3. http://www.hindustantimes.com/travel/world-heritage-day-five-must-visit-sites-in-india/story-gJYb3KG93fXKBcX6dgFfOM.html
  4. http://www.mathrubhumi.com/travel/columns/m-v-shreyams-kumar/article-1.36419
  5. ഉദ്ധരിച്ചതിൽ പിഴവ്: അസാധുവായ <ref> ടാഗ്; rsingh എന്ന പേരിലെ അവലംബങ്ങൾക്ക് എഴുത്തൊന്നും നൽകിയിട്ടില്ല.
  6. From inscription or estimated from other evidence
  7. Cunningham in Archaeological Survey Reports noted that one of two Hanuman statues bears an inscription of 868 CE